Алынды: 13.06.2026
Қабылданды: 21.06.2026
Онлайн жарияланды: 30.06.2026
ӘОЖ: 616.314-089.23-053.2
DOI: 10.70113/1815-9443.2026.22.30.007
АЛЫНБАЙТЫН ОРТОДОНТИЯЛЫҚ ЕМДЕУ КЕЗІНДЕ БАЛАЛАРДАҒЫ АУЫЗ ҚУЫСЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ
Жұмажан М.Б.¹, Садыкова Г. М.¹, Омарова Б.А.¹,
Бошкаева А.К.², Елжанова З.Н.³, Каркимбаева Г.А.⁴
¹ Ортодонтия кафедрасы, С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті, Алматы, Қазақстан.
² Фармацевтикалық және токсикологиялық химия кафедрасы, С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті, Алматы, Қазақстан
³ Стоматология кафедрасы, Қазақстан-Ресей медициналық университеті, Алматы, Қазақстан.
⁴ Стоматология кафедрасы, медицина және денсаулық сақтау факультеті, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан
Кіріспе. Ортодонтиялық пациенттерде гингивит пен тісжегінің алдын алу әдістері мен құралдарының қолданылуына қарамастан, ауыз қуысы ағзалары мен тіндеріндегі жағымсыз өзгерістердің профилактикасы мәселесі өзекті болып қала береді. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, тіс-жақ аномалияларын алынбалы және алынбайтын ортодонтиялық аппараттармен емдеу кезінде ауыз қуысы гигиенасы бұзылып, тістердің тісжегімен зақымдану жиілігі артып, пародонт тіндерінің аурулары дамиды.
Зерттеудің мақсаты. Брекет-жүйелермен ем қабылдап жүрген 10-18 жас аралығындағы балалар мен жасөспірімдердің ауыз қуысына күтім жасауға деген көзқарасын зерттеу және ортодонтиялық емдеу барысында ауыз қуысы гигиенасының сапасын бағалау.
Материалдар мен әдістер. Зерттеуге 10-18 жас аралығындағы 20 бала мен жасөспірім қатысып, оларға металл лигатуралы брекет-жүйелерді қолдана отырып ортодонтиялық ем жүргізілді. Пациенттер ауыз қуысы гигиенасын сақтауға деген ынтасын бағалау мақсатында екі жас тобына бөлінді. Ем басталғанға дейін барлық қатысушыларға арнайы ортодонтиялық тіс щеткаларын, тісаралық ершиктерді және емдік-профилактикалық тіс пастасын дұрыс қолдану бойынша ауыз қуысы гигиенасына оқыту жүргізілді. Тістерді тазалау сапасын бағалау үшін тіс қағын анықтайтын индикаторлық ерітінді қолданылып, тұрақты профилактикалық шаралар мен кәсіби ауыз қуысы гигиенасы жүргізілді. Ауыз қуысы гигиенасының жағдайы, пародонт тіндерінің күйі және тісжегінің қарқындылығы ай сайын Green-Vermillion, PMA және КПУ индекстері арқылы бағаланды. Алынған мәліметтер жүргізілген профилактикалық шаралардың тиімділігін анықтау мақсатында статистикалық өңдеуден өткізілді.
Нәтижелер. Брекет-жүйелер бекітілгеннен кейін 10-12 жастағы балаларда ауыз қуысы гигиенасының жағдайы тістер мен брекеттерді күту жөніндегі ұсыныстарды жеткіліксіз орындау салдарынан нашарлағаны анықталды. Осы топтағы пациенттерде тіс қағының жиналуы артып, қызыл иек қабынуының айқындылығы жоғарылаған және бұл өзгерістер бақылау кезеңі бойы сақталған. Ал 13-18 жастағы жасөспірімдер ауыз қуысы гигиенасына анағұрлым жауапкершілікпен қарап, нәтижесінде гигиеналық индекстердің көрсеткіштері жақсарып, пародонт тіндерінің қабыну белгілері азайған.
Талқылау. Алынған деректер алынбайтын ортодонтиялық емдеу кезінде ауыз қуысы гигиенасының нашарлауы тек брекет-жүйенің қосымша ретенциялық фактор болуымен ғана емес, пациенттердің жас ерекшелігіне байланысты мотивациясымен және ұсыныстарды жүйелі орындауымен де байланысты екенін көрсетеді. Сондықтан профилактикалық жұмыс жасқа бейімделіп, қайталама оқытуды, тіс қағын визуализациялауды, кіші жастағы балаларда ата-ананың бақылауын және стоматологтың тұрақты кәсіби мониторингін қамтуы тиіс.
Қорытынды. Ортодонтиялық ем қабылдап жүрген пациенттерде профилактикалық шаралардың тиімділігі жас ерекшелігіне және ауыз қуысы гигиенасын сақтауға деген ынталану деңгейіне тікелей байланысты. Кіші жастағы пациенттерде ауыз қуысы гигиенасының жеткіліксіздігі мен қабыну өзгерістерінің даму қаупі жоғары болғандықтан, ата-аналардың күнделікті бақылауы ерекше маңызды. Жас ерекшеліктеріне бейімделген тәсіл ортодонтиялық емдеу кезеңінде ауыз қуысы гигиенасының жақсаруына, тісжегінің және пародонттың қабыну ауруларының даму қаупін төмендетуге мүмкіндік береді.
Түйінді сөздер: ортодонтия, брекет-жүйе, ауыз қуысы гигиенасының клиникалық индекстері, ауыз қуысы гигиенасына арналған құралдар.
