Алынды: 13.05.2026
Қабылданды: 27.05.2026
Онлайн жарияланды: 30.06.2026
ӘОЖ: 612.017:616.314-089.23/.316.008.8
DOI: 10.70113/1815-9443.2026.36.82.010
КІРЕУКЕ МЕН ДЕНТИН ТІСЖЕГІСІ КЕЗІНДЕГІ СІЛЕКЕЙ ЦИТОКИНІНІҢ ПРОФИЛІ
Баяхметова А.А., Примбаева А.Н., Сейдеханова А.О.
«С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» КЕАҚ, Алматы, Қазақстан
Кіріспе. Сілекей цитокинінің профилі жергілікті ауыз қуысы иммунитетінің жағдайын сипаттайды. Бұл тіс қатты тіндерінің микробтық биожарғақтағы патогендік факторларға сезімталдығы мен төзімділігін және жергілікті иммундық жауаптың сипатын анықтайды. Әдебиеттердегі деректер тісжегі аралас, стимуляцияланбаған сілекейдегі қабыну алды және қабынуға қарсы цитокиндердің тепе-теңдігінің бұзылуымен қатар жүретінін көрсетеді. Қабыну алды цитокиндердің көбеюі тіс қатты тіндерінің өткізгіштігінің жоғарылауына, деминерализация мен жұмсару процестерін белсендіруге әкеледі. Дегенмен ғылыми зерттеулердің көпшілігі балалар мен жасөспірімдерде жүргізілгенін атап өткен жөн.
Мақсаты. Тіс қатты тіндерінің зақымдануының әртүрлі дәрежесі бар ересек пациенттердегі сілекей цитокинінің профилін зерттеу: ұзақ мерзімді бекітілген ортодонтиялық емнен (брекет-системадан) кейінгі ошақты кіреуке деминерализациясы (ОДЭ) және жабынды дентин тісжегісі.
Материалдар мен әдістер. Аралас стимуляцияланбаған сілекейдің цитокиндік профилі эмаль және дентин кариесі бар 67 ересек пациентте ферменттік иммуносорбенттік талдау (ELISA) жинақтарын және Vector-BEST (Ресей) нұсқауларын пайдаланып, С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің Б.А. Атчабаров атындағы физика және микробиология ғылыми-зерттеу институтының иммунология зертханасында анықталды. Алынған сандық деректерді статистикалық өңдеу IBM SPSS 27 нұсқасын пайдаланып жүргізілді.
Нәтижелер. Тісжегі процесі жабынды дентинге таралған сайын сілекей цитокиндік профиліндегі тепе-теңдіктің бұзылуы қабыну алды компоненттің айтарлықтай таралуын және Th1 иммундық реакциясының белсенді қалыптасуын көрсетеді.
Талқылау. Алынған деректер тісжегі процесі тереңдеген сайын сілекейдегі қабынуды күшейтетін цитокиндер басымдығының артатынын көрсетті. Ең ақпараттық көрсеткіштер IL-1β/IL-4, IL-6/IL-4 және IL-8/IL-4 коэффициенттері болып табылады; олар жабынды дентин тісжегісі кезінде жергілікті иммундық жауаптың жасушалық факторларының белсенділігін сипаттап, тісжегі процесінің белсенділігін бағалауда әлеуетті биомаркерлер ретінде қарастырылуы мүмкін.
Түйінді сөздер: кіреуке тісжегісі; дентин тісжегісі; сілекей; цитокиндік профиль; тепе-теңдіктің бұзылуы.
