Алынды: 18.05.2026
Қабылданды: 09.06.2026
Онлайн жарияланды: 30.06.2026
ӘОЖ: 616.716-002.828:616.98:578.834.1
DOI: 10.70113/1815-9443.2026.92.55.013
COVID-19-ДАН КЕЙІНГІ ЖАҚ-БЕТ АЙМАҒЫНЫҢ МУКОРМИКОЗЫ: ҮШ КЛИНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙДЫҢ СИПАТТАМАСЫ
Менчишева Ю.А. 1, Мусабекова С.А. 2, Хайроев М.М. 3, Акжигит И.Ж. 3, Зубанов К.З. 1
1 «С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» КеАҚ, Алматы, Қазақстан
2«Қарағанды медицина университеті» КеАҚ, Қарағанды, Қазақстан
3№5 Қалалық клиникалық аурухана, Алматы, Қазақстан
Кіріспе. Мукормикоз — сирек кездесетін, бірақ өте агрессивті ангиоинвазиялық саңырауқұлақ инфекциясы, оның жиілігі 2019 жылғы коронавирус инфекциясымен (COVID-19), әсіресе иммунтапшылық жағдайлары бар пациенттерде, айтарлықтай артты. Ең жиі кездесетін түрі рино-орбито-церебралды зақымдану болғанымен, жақ-бет аймағындағы көріністері сирек кездеседі және жеткілікті зерттелмеген.
Мақсаты. COVID-19-дан кейінгі жақ-бет аймағы мукормикозының атипиялық анатомиялық локализациямен сипатталған үш жағдайының клиникалық көріністерін, диагностика әдістерін, емін және нәтижелерін сипаттау.
Материалдар мен әдістер. 2023–2025 жылдар аралығында Алматы қаласындағы №5 Қалалық клиникалық аурухананың жақ-бет хирургиясы бөлімшесінде диагноз қойылған COVID-19-дан кейінгі жақ-бет аймағы мукормикозының үш әйел пациенттегі жағдайына ретроспективті талдау жүргізілді. Диагностика үшін клиникалық тексеру, конустық-сәулелі компьютерлік томография (КС КТ), магниттік-резонанстық томография (МРТ), тікелей микроскопия, себінді және гистопатологиялық зерттеу қолданылды. Барлық пациенттерге жүйелі саңырауқұлаққа қарсы терапия хирургиялық еммен бірге жүргізілді.
Нәтижелері. Пациенттердің орташа жасы 52,7±9,2 жасты құрады. Бір пациентте төменгі жақ сүйегінің зақымдануы, екіншісінде жоғарғы жақ сүйегі мен таңдайдың остеонекрозы, ал үшіншісінде жұтқыншақтың жұмсақ тіндерінің оқшауланған зақымдануы анықталды. Барлық пациенттердің анамнезінде жақында өткерілген COVID-19 инфекциясы болды, ал екеуінде қант диабеті және кортикостероидтармен алдын ала ем қабылдау тіркелді. Тікелей микроскопия кезінде мукормикозға тән кең, септасыз гифалар анықталды, ал саңырауқұлақ себіндісінде Rhizopus туысына жататын түрлер идентификацияланды. Емдеу липосомальды амфотерицин B препаратын кейіннен позаконазол тағайындаумен, сондай-ақ некрозданған тіндерді хирургиялық алып тастаумен жүргізілді. Екі пациентте 12 айлық бақылау барысында рецидивсіз толық клиникалық сауығу байқалды, ал жұтқыншақтың оқшауланған зақымдануы бар бір пациент жүргізілген емге қарамастан жүйелік асқынулар салдарынан қайтыс болды.
Талқылау. Ұсынылған жағдайлар COVID-19-пен байланысты иммундық дисрегуляцияның, қант диабетінің және кортикостероидтық терапияның мукормикоздың дамуындағы маңызды рөлін көрсетеді. Сонымен қатар, жақында жүргізілген тіс жұлу операциялары, әсіресе иммунитеті төмен пациенттерде, саңырауқұлақ инфекциясының ену қақпасы болуы мүмкін. Анатомиялық локализациялардың әртүрлілігі жақ-бет аймағы мукормикозының атипиялық түрлерін диагностикалаудың қиындығын және ерте мультидисциплинарлық ем тәсілінің қажеттілігін көрсетеді.
Қорытынды. COVID-19 инфекциясынан кейінгі жақ-бет аймағының мукормикозы төменгі жақ сүйегінің, жоғарғы жақ сүйегінің, таңдайдың және жұтқыншақтың жұмсақ тіндерінің сирек зақымдануымен көрінуі мүмкін. Ұсынылған клиникалық жағдайлар қауіп-қатері жоғары пациенттерде ерте диагностика жүргізудің, микологиялық растаудың және мультидисциплинарлық емдеу тәсілінің маңыздылығын көрсетеді.
Түйінді сөздер: мукормикоз, жақ-бет аймағының саңырауқұлақ инфекциясы, постковидтік синдром, саңырауқұлақ ауруы, саңырауқұлаққа қарсы терапия.
