Редакцияға келіп түсті: 2026 жылғы 04 қыркүйек
Жариялауға қабылданды: 2026 жылғы 21 қыркүйек
Онлайн жарияланды: 2026 жылғы 30 қыркүйек
ӘОЖ: 616.314-002-036.2(575.2)
DOI: 10.70113/1815-9443.2026.97.13.002
ҚЫРҒЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРЛЕРІНДЕГІ ТІС ЖЕГІСІНІҢ ТАРАЛУЫ МЕН ҚАРҚЫНДЫЛЫҒЫ: КӨЛДЕНЕҢ ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
Кулназаров А.С.¹; Акматов М.А.¹; Темирбеков И.Б.¹; Джураева Ч.М.²; Исмаилов А.А.³; Баширов М.Б.¹; Розыева Р.С.¹; Юлдашев И.М.²
¹ С.Б. Данияров атындағы Қырғыз мемлекеттік медициналық қайта даярлау және біліктілікті арттыру институты, Бішкек, Қырғыз Республикасы;
² И.К. Ахунбаев атындағы Қырғыз мемлекеттік медициналық академиясы, Бішкек, Қырғыз Республикасы;
³ Ош мемлекеттік университеті, Ош, Қырғыз Республикасы
Кіріспе: Тісжегі қоғамдық денсаулық сақтаудың маңызды мәселесі болып қала береді, ал Қырғыз Республикасының географиялық тұрғыдан әркелкі аймақтары табиғи-климаттық жағдайлары және профилактикалық стоматологиялық көмектің қолжетімділігі бойынша ерекшеленеді.
Мақсаты: Қырғыз Республикасының оңтүстік өңіріндегі мектеп жасындағы балаларда тісжегінің таралуы мен қарқындылығын және ауыз қуысы денсаулығының жекелеген көрсеткіштерін бағалау, сондай-ақ таулы және аңғарлық, ауылдық және қалалық топтарды салыстыру.
Материалдар мен әдістер: Ош облысы мен Ош қаласындағы 2064 мектеп оқушысына көлденең эпидемиологиялық зерттеу жүргізілді. Тісжегінің таралуы мен қарқындылығы DMFT/df индекстері және олардың құрамдас бөліктері бойынша бағаланды; ауыз қуысы гигиенасы мен пародонт жағдайының көрсеткіштері сипаттамалық түрде талданды. Деректер MS Excel бағдарламасында өңделді.
Нәтижелер: жалпы таралуы 83,9%, орташа DMFT 2,65 (D=2,03; F=0,41; M=0,21) болды. Ауылдық аңғар аймақтарында таралуы 90,7%, DMFT 2,46 (D=1,75; F=0,48; M=0,23); Ош қаласында таралуы 83,2%, DMFT 2,86 (D=2,11; F=0,44; M=0,31) болды. Биік таулы Чон-Алай ауданында 8–17 жастағы балалардың тұрақты тістеріндегі тісжегі таралуы 77,7%, жалпы DMFT 2,62 болды.
Талқылау: D құрамдас бөлігінің басымдығы және пломбаланған тістер үлесінің салыстырмалы түрде төмен болуы емделмеген тісжегі жүктемесінің жоғары екенін және қалпына келтіру стоматологиялық көмегімен қамтудың жеткіліксіздігін көрсетеді. Ауылдық аңғар аймақтарында таралудың жоғары болуы тісжегі ауыртпалығының аймақтық айырмашылықтарын көрсетеді, алайда зерттеудің сипаттамалық көлденең дизайны бұл айырмашылықтарды табиғи-климаттық факторлармен немесе стоматологиялық көмектің қолжетімділігімен себептік тұрғыдан байланыстыруға мүмкіндік бермейді.
Қорытынды: Қырғыз Республикасының оңтүстік өңіріндегі мектеп оқушыларында тісжегі жүктемесі жоғары, әсіресе ауылдық аңғар аймақтарында. Нәтижелер профилактиканы, ерте анықтауды және стоматологиялық көмектің қолжетімділігін күшейту қажеттігін негіздейді.
Түйінді сөздер: тісжегі; DMFT; таралуы; мектеп оқушылары; ауыз қуысы денсаулығы; Қырғыз Республикасы.
